Moet een journalist zich aan de wet houden? De regels volgen? Doen wat het almaar uitdijende voorlichterskorps hem of haar voorkauwt?

Of moeten de regels wijken voor het verhaal?

Op vrijdagmorgen 7 januari rond 05.00 vliegen een aantal journalisten in grote haast hun bed uit. De dijk bij Woltersum, een dorpje in Groningen, dreigt het te begeven. De situatie is ernstig. Zo ernstig dat achthonderd Groningers direct huis en haard moeten verlaten voor het wassende water.

De politie nodigt journalisten uit zich te melden bij de voorlichter in Ten Boer, een dorp ongeveer vier kilometer van het bedreigde Woltersum.

Het dorp Woltersum is al snel niet meer op een normale manier te bereiken. Op alle wegen werpt de Mobiele Eenheid barrières op. Niemand mag het gebied in. Noodverordening. Op dat moment staat collega Goos de Boer (@goosmdeboer) van RTV Noord al enige tijd op de molen van Woltersum. Midden in het verhaal. Er is een cameraman mee.

De noodverordening is een lastig juridisch vehikel. De politie van Groningen legt het in dit geval als volgt uit: bewoners van een noodgebied kunnen niet met geweld worden gedwongen te vertrekken. Maar mensen die niets in het gebied te zoeken hebben, moeten zo snel mogelijk weg. En wie niet weg wil, zal worden gearresteerd.

Ik meld mij niet bij de voorlichter. Op mijn smartphone maak ik in het Twitter-programma Tweetdeck een aantal kolommen. Waaronder een kolom ‘Woltersum’. Informatie gaat via Twitter immers razendsnel. Met Google vind ik snel een adres in het bedreigde dorp. Ik overtuig de ME’er bij de afzetting dat ik er door moet om te helpen en noem het adres. Van een notariskantoor. De agent gelooft me, maar weigert. Omdat er van de andere kant bussen aankomen met evacués. Hij helpt me echter wel aan een andere route.

Zo rij ik even later via de achterdeur het gebied in. Praat met mensen die geëmotioneerd weg proberen te komen. Boeren die hun vee aan het redden zijn. Via Twitter zie ik wie er nog meer in het gebied zitten. En wat ze doen. Contact is zo gelegd. Ik hou mijn volgers op de hoogte. Alles onder #hoogwater.

Enkele uren later dreig ik alsnog door boze ME’ers uit het gebied te worden gezet. Ik weiger. Vind dat ik mijn werk moet kunnen doen. Het maakt geen indruk. De op handen zijnde arrestatie zou echter ook mijn krantenverhaal onderuit halen. De redactie heeft nog geen letter ontvangen. Ik ga weg. Om daarna nog twee keer terug te keren. Lopend over de verlaten velden, verkleed als loonwerker. Of dwars door de wegversperring. In de achterbak van een bestelbusje van een omwonende.

Een week later loop ik een café in Ten Boer binnen. Waar op dat moment een min of meer besloten vergadering is van gedupeerde boeren. Ik meld me niet als journalist en ga in de zaal zitten. Luister een uur naar de verhalen. Via Twitter zend ik wat berichten de wereld in. Dan staat een fors uit de kluiten gewassen veetransporteur op. ,,Voor we verder gaan, wie is die man in die zwarte jas! Naam en functie graag!’ Busted. Het getik op mijn telefoon heeft me waarschijnlijk verraden. Ik zeg wie ik ben. De sfeer is meteen grimmig. Iemand wil dat ik mijn telefoon en aantekeningen inlever. ‘Als we een stukje in de krant zien, dan weet je wat deze groep met je gaat doen.’

De voorzitter van LTO-Noord sust de gemoederen. Ik verlaat het café heelhuids. Met aantekeningen. Van Twitter lijken de aanwezige boeren nog niet te hebben gehoord. Die aantekeningen waren al eerder het café uit. Later belt LTO-Noord. De voorzitter voelde zich overvallen. Maar een journalist moet zijn werk kunnen doen. No hard feelings.

Natuurlijk. Het is allemaal niet zo braaf. En je kunt best kritiek hebben op mijn journalistieke mores. Ik had moeten luisteren naar de gezagsdragers. Niet zo eigenwijs zijn. Buiten het gebied blijven. En me keurig moeten melden bij de boeren.

Maar zou ik dan ook de verhalen hebben gehoord die ik nu heb gehoord? De tweets kunnen versturen die nu rond zijn gegaan?

Ik denk het niet. Dan zou ik het hebben moeten doen met het voorgekauwde verhaal van de voorlichters. Achteraf. Met een ingestudeerd praatje van een voorzitter van een boerenbond. Niets van de emotie van het moment.

Maar ik kan natuurlijk wel van alles beweren.

Dit is wat een van mijn ‘lijdende’ onderwerpen er zelf van zei. Een vrouw die midden in alle hectiek druk bezig was met het redden van tientallen dieren. Maar wel doodgemoedereerd tijd maakte om de verslaggever eerst een kop koffie te bezorgen:

,,Er is kritiek op de pers. Dat ze de hulpverleners met hun aanwezigheid in de weg liepen. Ik ben het daar niet mee eens. Jullie waren hier op het kritieke moment bij ons om ons verhaal te vertellen. En niet het verhaal van een ander. Achteraf.”

Donderdag ontmoette ik de man die tijdens de bijna-ramp alle overheidsdiensten aanstuurde. Waaronder de ME. Hij wist bijna per tweet wat ik de wereld in had gezonden. En hij was niet boos. Integendeel. ,,Je was stout, maar het was hilarisch. We hebben als crisisteam de informatie op Twitter met #hoogwater gevolgd. Ik was er ook bij toen een F-16 neerkwam in Sellingen. Hadden we toen maar Twitter gehad. Omwonenden twitteren locatie heel erg snel.”

Natuurlijk kun je zeggen dat instructies aan de pers niet voor niets worden gegeven. Dat er belangen zijn die boven vrije nieuwsgaring gaan. Dat dit niet klopt, ondervond Ana van Es (@anavanes), correspondent Noord bij de Volkskrant. Zij mocht eerder die week een labiele dijk in Tolbert niet op omdat ze anders de hulpverleners in de weg zou lopen. Toen zij even later alsnog door de versperring van de Mobiele Eenheid brak in een auto van een omwonende, zag ze de waarde van deze mededeling. Er was geen hulpverlener te bekennen.

Journalisten moeten op zoek naar het echte verhaal. Waar dan ook. Met de normale journalistieke regels in het achterhoofd. Niemand onnodig beschadigen. Hoor en wederhoor.

Maar als het nodig is om de regels daarvoor te negeren, dan moet dat.

Want het is prima om tijdens een noodverordening mensen te weren die niets in het noodgebied te zoeken hebben. Maar ik vind dat journalisten dat wel degelijk hebben.

Dit verhaal verscheen eerder op De Nieuwe Reporter

Omdat je cynisme kunt zien als een eigenschap.

Of als een teken dat je iets anders moet gaan doen.

Tot later.

Misschien.

Kinderen.

Van kinderen moet je afblijven. Altijd. Ze zijn weerloos. Verdienen onvoorwaardelijk onze bescherming. Mensen worden zonder uitzondering razend bij kinderleed. En daar hoef je niet eens ouder voor te zijn.

Allemaal waar. Kindermishandeling dienen we dan ook fors te bestrijden. Met zware straffen.

We gaan blind voor het belang van het kind.

Misschien wel te blind.

Test uzelf bij de volgende verhalen. Prettig leesvoer is het niet.

Op 5 juli 2006 heeft Sjon uit Leek er genoeg van. Het gekrijs van zijn pasgeboren baby Leandro gaat hem door merg en been. Het is razend druk in zijn hoofd. Veel te druk. Voor zijn gevoel moet hij zesduizend dingen tegelijk doen. Hij had al een zoon. Nu een tweeling. Alles komt op hem af.

‘Wanneer stopt het nu eens eindelijk? Wanneer krijgt hij verdomme eens een keer rust in dit kuthuis?’

Sjon is het zat. Zijn onmacht vliegt ineens zijn strot uit. Hij pakt zijn pasgeboren zoon van de commode en slaat Leandro met zijn hoofdje tegen de rand van het meubelstuk. Een beste klap. Leandro valt op de grond. Klein als hij is.

Dan pakt  hij Leandro op en legt hem in de wieg. Doet het licht uit. Alsof hij daarmee het gevaar letterlijk achter zich laat. Onzichtbaar. Leandro blijft achter in het donker. Met een schedelbasisfractuur.

Hij huilt.

Zijn vader loopt naar beneden. Gaat bij zijn vrouw zitten. En zwijgt. Leandro gaat alleen de nacht in.

Pas de volgende dag ontdekt het ziekenhuis bij een al eerder geplande controle de ernstige verwondingen van Leandro. De baby bijft in het ziekenhuis. Sjon mag met de politie mee.

Zegt u het maar.

Sjon mag nooit meer vrij? Stenigen? Aan de hoogste boom? Castreren? Al dan niet chemisch? Iets met een gloeiende pook?

De rechter dacht er anders over. Wat Sjon heeft gedaan is vreselijk. Geen discussie over mogelijk.

Maar Sjon is een bijzondere man. Zwakbegaafd. Kenmerken van ADHD, Gilles de la Tourette en PDD-Nos. Alcoholist.

En er is nog iets.

Volgens de rechtbank heeft hij niet de draagkracht om zijn leven aan te kunnen. Zijn vrouw ook zwakbegaafd. Zijn ouders hielpen hem niet. Hij stond er alleen voor. Wat hij dag in dag uit moest dragen, kon hij helemaal niet dragen. Eerst een zoontje. Toen ineens een tweeling.

De rechtbank ziet het gevaar. Legt een jaar celstraf op. En een dwangverpleging. Dit nooit meer.

Natuurlijk. Dit is een extreem voorbeeld. Een zwakbegaafde man. Met psychische problemen. Makkelijk te zien als uitzonderlijk gedrag. Het trieste resultaat van zijn onmacht is extreem, maar gelukkig incidenteel.

Nog een verhaal. Kort.

Karl heeft een baby met kinkhoest. Ze wil nauwelijks eten. Soms loopt ze blauw aan. Soms stokt ineens haar adem. Constant zorgen. Vader Karl is aan het einde. Moe, overspannen, gestrest. Als ze voor de zoveelste keer alle melk er uit gooit, knapt er iets in Karl. Hij gooit haar uit frustratie op de commode. Door de klap breekt haar armpje.

Karl is schuldig. Hij verlaat voor een jaar het jonge gezin. Omdat de hulpverlening dat beter acht.

Zeg het maar. Jaartje of drie jaar cel?

De rechter ziet het anders. Hij legt uiteindelijk geen straf op aan Karl. Een jaar bij je gezin weg is lang zat. En in de cel is het lastig geld verdienen voor je gezin. En gevaar voor herhaling is er volgens de deskundigen niet.

Twee verhalen. Met iets van een gemene deler.

Overvraging.

Incidenten. Wellicht.

Maar hoeveel ouders hebben hier stiekem ook niet mee te maken? Net iets te druk in het hoofd om alles rond te krijgen. Frustratie. Zorgen. Ziekte.  Zes dingen tegelijk moeten doen. Twaalf.

Omdat werk altijd uitdagend moet zijn. Sociale netwerken druk. Sport fanatiek. Ambitie brandend. Omdat vakanties anders dan anders dienen te zien. En de Kerst beter dan bij de buren.

Hoeveel doodnormale ouders lopen eigenlijk dag in dag uit net iets te hard op het tandvlees?

En wie zet zijn kind daarom vaker dan hem of haar lief is net even iets te hardhandig verbaal en fysiek aan de kant?

Agressieve allochtonen. Dronken asielzoekers. Gewetenloze loverboys.

In de krant staat de nachtmerrie van iedere vader. Een of andere onverlaat die iets in het drankje van je dochter doet en daarna doet wat hij graag wil doen met jonge vrouwen. Of wat te denken van de vele loverboys tegenwoordig? Lezen is weten. Onschuldige meisjes die zomaar in de prostitutie worden gezet.

Alsof het niets kost. Het moet niet veel gekker worden in dit land.

Ook de ouders van Ilona (16) en Mark (17) zijn er niet altijd gerust op. Wie weet wat er allemaal in de donkere nacht kan gebeuren.

Op 18 september krijgt de nachtmerrie vorm.

Ergens rond drie uur in die nazomernacht kijkt Mark de dood in de ogen. Hij wil wel weg. Graag zelfs. Maar hij kan niet weg. Het is te laat. Veel te laat.

Zijn lijf krijgt een enorme knal en smakt tegen de koude grond van het fietspad. Uit een wond aan zijn hoofd stroomt bloed. De verwoestende pijn in zijn lijf houdt hem op de grond. Een paar meter verder ligt Ilona.

Dood.

Denkt Mark.

Als het meisje een beweging maakt, weet hij dat zijn dubbele doodsangst niet terecht was. Hij kruipt naar het meisje. Belt 112. Samen wachten ze op de ambulance.

Het lichaam van beide jongeren zal herstellen. De angst blijft nog wel even hangen.

De ouders van Mark en Ilona hebben misschien wel altijd gedacht dat het gevaar van heel ver buiten zou komen. Van een wereld die ze niet kennen. Van onbekende verdovende stoffen en brutale mannen met een verdorven cultuur.

In werkelijkheid kwam het gevaar van een buurjongen. Een dorpsgenoot. Van Carl.

Een man van 26. Met een auto zonder remmen. En een vriend zonder rijbewijs.

Zij waren die nacht aan het drinken geslagen. En op pad gegaan. Carl heeft zijn bril thuis gelaten. Hij ziet maar zestig procent van wat hij moet zien. Als het licht is en niet regent.

Het is donker en nat.

De vriend van Carl neemt in de auto nog een biertje. Lekker. Ook Carl heeft de alcohol aardig in zijn bloed zitten. Zijn vader stierf. Zijn dochtertje. En zijn vriendin verbrak onlangs de relatie. Dan wil alcohol nog wel eens verdoven.

Ergens bij een rotonde verliest Carl de controle die hij toch al nauwelijks meer had. Hij knalt over het fietspad. Frontaal op de fiets van Mark. Ilona zit achter op de fiets. Maar niet voor lang.

Carl ziet niet wat hij moet zien. En ondanks een verbrijzelde voorruit knalt hij door. Mark en Ilona voor dood achterlatend. Achttien kilometer verderop geeft hij – dronken als hij is – het stuur over aan zijn vriend. Die beseft ineens dat hij alleen een handrem heeft om de auto desgewenst tot stilstand te brengen.

De vriend stelt geen vragen. Hij stuurt door. En vlucht voor de inmiddels gealarmeerde politie. Ramt tot twee keer toe een politieauto. De agenten ontwijken door de klap nog maar net de nachtbus, die voor een drukke ingang van de disco staat te wachten.

Over geluk bij een ongeluk gesproken.

Wellicht is het veilig om het gevaar buiten de eigen leefwereld te zoeken. Omdat er dan nog iets van controle lijkt te zijn.

Veilig. Dat wel.

Maar niet waar.

Maar dan in het wit.

De maatschappij moet heel erg bang zijn voor Jon. Zegt Jon.

,,Rechter. Sluit mij alsjeblieft op in een tbs-kliniek. Ik ben een gevaar voor de samenleving.”

Er is het een en ander aan de hand met Jon. Zo heeft hij bijvoorbeeld een X-chromosoom teveel. Hij kampt met het syndroom van Klinefelter. Het syndroom heeft zijn lijf groot gemaakt en zijn verbale ontwikkeling klein.

Deskundigen hebben hem eens goed bekeken en de uitkomst was niet meteen om heel vrolijk van te worden. Borderline. Gedragsproblemen. Agressie. Moeite met praten en schrijven. Concentreren.

Jon weet heus wel wat hij denkt. Maar hij heeft moeite om het uit zijn mond te krijgen. Lotgenoten met hetzelfde syndroom zien juist dat als een enorme frustratie.

Maar de deskundigen hebben nog iets ontdekt. Parafilie. Gestoorde seksuele fantasieën. Extreem sadistische gedachten. Met kleine meisjes.

Ik zie hoe Jon met zijn grote, lompe lijf over een meisje gebogen staat. Ergens op straat. Of in een park. Terwijl even niemand kijkt. Ze lijkt me volstrekt kansloos. Jon schept er zelf moeiteloos wat angst bij.

,,Ik haat kinderen.”

Big Jon staat voor de rechter omdat hij een aantal agenten met de dood heeft bedreigd. Op een klein treinstation. Met een bijl.

Niet meteen iets om een tbs met dwangverpleging voor op te leggen. Maar toch gaat de officier van justitie daar wel voor. Omdat Jon een gevaar is. En in een gewone kliniek niet te handhaven.

Jon is een ongeleid projectiel. Hij kan niet tegen het lawaai van anderen. Het gefluit en het geschreeuw. Dan gaan de deuren er uit. Op een goede dag.

,,Ik schop mezelf zo een weg naar buiten.”

Op een slechte dag gaat het anders. Dan is het personeel aan de beurt. Natuurlijk weet Jon wel dat zijn gedrag niet goed is. Zijn uitleg geeft echter pijnlijk weer waar het in zijn gedachten fout gaat.

,,Ik moet het personeel niet aanvallen. Dat weet ik best. Dat is namelijk tegen de regels.”

Justitie wil een tbs. Maar dan wel met een duidelijke einddatum. Jon is gevaarlijk. Maar volgens de officier van justitie nu ook niet meteen kandidaat voor de longstay.

De kans is groot dat een tbs-kliniek op korte termijn aan de slag kan met de psyche van Jon. Om hem jaren later weer los te kunnen laten op de maatschappij.

Een kliniek heeft regels. Duidelijke regels. Ze hangen soms aan de muur. Of staan in een handig boekwerkje. Jon weet dat iets niet kan omdat hij de regels kent.

Die regels hangen niet op straat. Of in een park.

Als heel even niemand kijkt.

Uit zijn houding straalt schaamte en spijt. En angst.

Op vragen van de rechters volgt standaard een lange stilte. Aan de antwoorden lijkt het niet te liggen. Die heeft hij misschien wel ergens paraat. Ze willen er alleen niet uit. Niet hier. Niet in deze zaal.

Op de publieke tribune zit – helemaal achterin- een vrouw. Armen en benen over elkaar. Ze kijkt serieus. Gespannen.

Op de stoel schuin voor haar zit een man. Benen uit elkaar. Bozig.

De rechters lezen voor uit het strafdossier. Over sms en msn-verkeer.  Met geile teksten over verwennen. En meer.

Rick (37) krijgt de vraag waarom hij een foto van zijn geslachtsdeel aan een meisje van vijftien stuurt. Waarom hij met haar af wil spreken in het slagwerkershok. En of hij echt op meisjes valt.

Het duurt even. Maar dan zegt hij van niet. Maar hij heeft het meisje inderdaad aangeraakt. Met zijn handen. Met zijn tong. In haar mond. Het tweede meisje kreeg alleen een foto. Dezelfde foto.

Rick lijkt zich geen raad te weten met de vragen van de rechtbank. Hij zegt dat hij in therapie is en dat de antwoorden daar wel komen. Dat hij samen met zijn collega-misbruikers rollenspellen speelt. De een mag de dader zijn. De ander slachtoffer. En dat het allemaal heel erg confronterend is.

De officier van dienst gaat een paar stappen verder. Zegt onomwonenden dat Rick een jaar lang een meisje van 15 heeft bewerkt. Met tekst. Met het openbaren van zijn dromen. Alles om haar over de drempel te krijgen. Om haar te laten doen wat ze eigenlijk helemaal niet wil.

De hele rechtszaak lang lijkt Rick niet te breken. Met pijn en moeite. Maar het gebeurt toch als de rechtbank begint over zijn zoontje. Die recent door de voordeur het ziekenhuis in ging, maar er door de achterdeur weer uit. In een kist waar zelfs ervaren begrafenisondernemers vrees voor hebben.

De kleine kistjes.

Rick denkt dat het uiteindelijk allemaal misschien wel een vlucht is geweest. Uit de realiteit. Op zijn rechterschouder zat een duiveltje. Op zijn linker een engel.

Het was een gevecht.

En het duiveltje won.

Na zijn tranen komt de schaamte. Zegt hij. Hij weet nu wat echt belangrijk is in het leven. En dat een vlucht in de aandacht van meisjes niet is wat hij echt wil. Het moet anders. En met hulp van zijn vrouw kan hij dat.

Als de rechters vragen of zijn vrouw hem steunt, komt het antwoord van de publieke tribune. Zonder aarzelen. Volmondig. Met de tranen in haar ogen.

‘Ja!’

Daar zit je dan.

Je man gebroken voor je. Luisteren naar de letterlijke tekst van geile sms’jes die hij ooit stuurde naar meisjes van vijftien. Met de armen over elkaar een officier van justitie horen zeggen dat de man waar je iedere dag bij in bed kruipt op meisjes valt. En dat dit zorgwekkend is. Ook voor de toekomst.

Na afloop van de rechtszaak is er op de publieke tribune even contact tussen de man en de vrouw.

Zij zoekt bewust naar zijn ogen. In haar blik zit iets van medelijden. Van schaamte. Van een poging tot steun.

Het is een ongemakkelijk moment. Die twee seconden contact tussen de vrouw van de verdachte.

En de vader van het slachtoffer.

En ik vroeg me af:

Voor wie zou deze zitting eigenlijk zwaarder zijn?

Er gebeurde iets geks vandaag. Op het eerste gezicht onnozel. Maar misschien wel van meer betekenis dan ik in eerste instantie dacht.

Ik zat bij een rechtszaak over seksueel misbruik en deed daar onder meer via Twitter verslag van. Ergens aan het einde van de zaak twitterde ik over een opmerkelijk verhoor van een officier van justitie.

De officier vond dat de verdachte nog een lange weg te gaan had. Dat hij zelfs nog heel veel therapie nodig zou hebben.

Ze zei op dat moment niet dat deskundigen dat menen. Of dat dit blijkt uit een lijvig rapport. Ze leek het zelf zo te vinden.

Ik vind dat gek. Ik vind zelfs dat ze op dat moment haar zwarte toga uit deed om op hetzelfde moment in een witte jas te verschijnen.

Ik was niet de enige. Ook de advocaat stond er even bij stil. Of de officier even niet in de rol van psychiater zou willen kruipen.

De raadsman kent het klappen van de zweep. Als de advocatuur iets te wild aan het speculeren slaat, is de officier er meestal als de kippen bij om aan te geven dat amateur-psycholoogje spelen geen recht doet aan de zaak.

Daar zou het bij zijn gebleven als ik de officier in kwestie later niet in de gang tegen zou zijn gekomen. Ik vertelde haar dat ik vond dat een dergelijke opmerking niet past bij een officier. Een jurist is geen zielenknijper.

De officier constateerde dat ik dat mocht vinden. En reageerde even later opnieuw. Via Twitter:

Nu kun je daar van alles van vinden.

Ik las vooral ergernis. Over een journalist die iets meent te moeten vinden. Maar die eigenlijk bij zijn eigen vak zou moeten blijven.

Mooi woord. Het vak. Maar wat is dat dan?

Natuurlijk kun je als journalist stukjes tikken over ‘boze, enge boeven’ die altijd ‘lafhartig’ anderen tot slachtoffer maken. Je kunt opschrijven dat officieren de waarheid in pacht hebben. En dat ze de maatschappij willen beschermen. Hard maar rechtvaardig. Met gedegen politie-werk.

Je kunt ook mooie verhalen schrijven over bijzondere dialogen in een rechtszaal. En dat kan best een taak zijn van een rechtbankverslaggever. Leuk om te lezen, ook.

Maar je kunt er ook net iets anders tegenaan kijken.

Dit is hoe de rechtspraak het zelf ziet:

Terechtzittingen hebben in beginsel plaats in het openbaar. Het doel van deze openbaarheid is onder meer het mogelijk maken van controle op het werk van rechters, officieren van justitie en advocaten.

Rechtszalen in Nederland zijn vaak leeg. Op een enkele rechtbankverslaggever na. Je zou kunnen beweren dat de belangrijkste taak van die journalist – zoals van iedere journalist – gelegen is in de controle.

De bekende waakhond.

Nu kun je het de officier van de tweet kwalijk nemen niet goed om te kunnen gaan met kritiek.

Maar je kunt ook in de spiegel kijken.

Misschien is de journalist wel te slaafs geworden. Volgen we veel te blindelings de autoriteiten. Zijn we te vaak en veel te klef vriendjes met voorlichters. Bang om anders buitengesloten te worden.

Een schoothondje stuit op verzet als hij tot verbazing van de ander ineens de rol van waakhond speelt.

Dat klinkt menselijk. Maar is onwenselijk.

Spreekrecht voor slachtoffers bestaat al een tijdje en vormt een uiterst wonderlijke constructie in ons systeem.

Het Openbaar Ministerie brengt een verdachte voor de rechter. Die komt de rechtszaal binnen en krijgt vervolgens van de rechter te horen dat waarheidsvinding hoog in het vaandel staat. Omdat eerst vast moet komen te staan of iemand schuldig is en waar hij precies schuldig aan is.

Er zijn rechters die tijdens een zaak wel tien keer zeggen ‘dat de rechtbank nog geen enkel oordeel heeft’.

Dan komt het slachtoffer. En krijgt de rechtbank een vaak indrukwekkende partij emotie over zich heen gestort.

Over levens in de kantlijn. Keiharde woede. Heftig verdriet. Pure angst.

Er zijn rechters die daar emotioneel van worden. Hoe hard ze hun best ook doen. Het is soms te zien. En dat is logisch. Leed doet iets met je.

‘Ja, meneer de verdachte. Wij hebben natuurlijk nog geen enkel oordeel. Maar we luisteren wel naar het verhaal van een vrouw wiens leven u heeft verwoest.’

Daar wringt iets. Daar kruipt geen emotie de zaal in. Daar stormt de emotie naar voren.

Begrijp me goed.

Ik vind dat slachtoffers veel meer rechten moeten hebben. Laat de overheid maar onverkort betalen voor schadevergoedingen. Als voorschot. Laat slachtoffers uitgebreid aan het woord over hun leed. Schenk ze professionele begeleiding.

Maar doe dat na de rechtszaak. Na het beantwoorden van de schuldvraag. Na de strafmaat.

Haal het slachtoffer in eerste instantie uit de rechtszaal. Zet ze op de tribune. Laat ze luisteren. En pas later spreken.

Een rechtszaak is een verhoor. Van een verdachte. Pas na twee weken maakt een rechtbank desgewenst van een verdachte een dader.

En alleen daders maken slachtoffers.

Toch is dat de wet.

Wik H.(32) stak in 2000 de 10-jarige Nienke Kleiss dood nadat hij haar eerst seksueel had misbruikt. Haar vriendje Maikel (11) liep steekwonden op in hals en nek, maar overleefde de bizarre aanslag op zijn leven.

De Schiedammer parkmoord.

H. werd in 2005 (voor onder meer doodslag) veroordeeld tot een gevangenisstraf van achttien jaar en tbs met dwangverpleging.

Op dit moment wacht hij in de PI Haaglanden op zijn behandeling. Zijn schadevergoeding loopt inmiddels op. De teller staat op 5000 euro. 725 per maand. Volgend jaar 850 euro.

Dat klinkt bizar. Maar is het niet. Die snel oplopende schadevergoeding is het resultaat van een strijd tussen H. en het Ministerie van Veiligheid en Justitie. Omdat hij al een derde deel van zijn straf heeft uitgezeten, mag hij in theorie al naar een tbs-kliniek.

H. zit echter tot op de dag van vandaag nog steeds in de gevangenis door verwoede inspanningen van minister Ivo Opstelten en staatssecretaris Fred Teeven. De laatste besloot mede door een gesprek met de nabestaanden en ondanks een uitspraak van de rechter de wettelijke verhuizing te blokkeren. Volgens Teeven doet een voortijdig vertrek uit de gevangenis geen recht aan het leed dat is aangedaan. Hij is daarnaast bang voor maatschappelijke onrust.

In 2005 bepaalde het Gerechtshof ook al dat Wik H. minimaal twee derde deel van zijn straf uit moet zitten voor hij naar een kliniek mag. Dit mede om te voorkomen dat hij relatief snel via een verlof in de maatschappij terugkeert. H. tekende hier echter met succes bezwaar tegen aan bij de Raad voor de Strafrechtstoepassing en Jeugdbescherming (RSJ).

Deze hoogste penitentiaire rechter bepaalde op 10 mei 2011 dat H. wel vroegtijdig de tbs in mag, mede omdat verlof door nieuwe regelgeving nog lang niet aan de orde is. De rechter vond bovendien dat H. maandelijks recht heeft op een schadevergoeding zolang hij geen plek krijgt in een kliniek.

Die vergoeding loopt al vanaf 21 januari 2011.

Justitie weigert tot op de dag van vandaag gehoor te geven aan die uitspraak. Volgens woordvoerder Jaap Oosterveer zit het ministerie met twee onverenigbare uitspraken van rechters. Het ministerie volgt in afwachting van de nieuwe rechtszaak voorlopig de lijn van het Gerechtshof.

Advocaat Niek Heidanus daagt de Staat op 14 december in kort geding voor de rechter. Volgens de raadsman is er inmiddels sprake van onrechtmatige vrijheidsbeneming en heeft ook H. recht op resocialisatie. Heidanus stelt vast dat de staatssecretaris misbruik maakt van bevoegdheden die hij helemaal niet heeft. Tegen een uitspraak van de RSJ is volgens de raadsman helemaal geen beroep mogelijk.

Daar komt nog bij dat Heidanus het’verlof-argument’ niet ziet. Door nieuwe wetgeving is het verlof al zo ver ingeperkt dat H., ook in een tbs-kliniek, nog niet lang niet toekomt aan verlof.

Wik H. steekt de duizenden euro’s van de Staat overigens niet in zijn eigen zak. Volgens zijn advocaat gaat het geld naar de nabestaanden.

Het is nog maar de vraag of H. inderdaad vervroegd naar een tbs-kliniek gaat.

Maar volgens zijn advocaat zal hij op zeker in aanmerking komen voor een schadevergoeding.

De vraag is of wij in staat zijn om langs iemands daden naar de letter van de wet te kijken.

Loes is een vrouw met een probleem. Haar eigen jeugd vat ze samen in twee woorden: emotionele verwaarlozing.

Eigenlijk kun je zeggen dat ze nooit een opvoeding heeft gehad. het bleef steken bij voeding. Nooit een compliment. Nooit een aai over de bol. De enige aandacht kwam in de vorm van seksueel misbruik.

Maar Loes is een vechter. Ze ging door. Haar zus was minder gelukkig. Zij maakte een einde aan haar leven.

Loes vond een man. Ging trouwen. Maar echt lekker zat het nooit. Ze ging in therapie. Omdat ze dichter bij haar gevoel wilde komen. Dat wat ze nooit had toegestaan.

Drie jaar na haar huwelijk dook ze in relatietherapie. Niet zo gek. Haar pianoleraar gaf haar wat ze zo dringend nodig had. En het was haar meer dan welkom.

Al dacht haar man daar anders over. De aandacht van de muzikant viel niet goed. En dus besloot het stel te verhuizen. Een nieuwe start. Ergens anders.

En toen kwam Henk. Een therapeut. Loes werd weer verliefd. Stelde zich opnieuw veel te afhankelijk op van een ander. Exit Henk.

Enter Wilco. Opnieuw een therapeut. Met een bijzonder specialisme. Het doorbreken van barrières. De eerste vier sessies verliepen bijzonder goed. Zo goed dat er al snel een hechte band ontstond tussen de twee. Een band die therapeut Wilco omschreef als ‘een echte en gelijkwaardige relatie’. Verliefdheid. Hij beëindigde de professionele relatie en zette de sessie voort onder een andere noemer.

Iets in de privé-sfeer.

Drie jaar later stapt Loes naar de politie. Ze geeft aan misbruikt te zijn. Door Wilco. Haar aangifte laat pijnlijk zien hoe genuanceerd een zedenzaak kan liggen.

,,Hij beet me zachtjes in mijn oorlel. Ik maakte zijn broek los en pakte hem vast. Ik wilde dat hij een zaadlozing zou krijgen omdat ik anders bang was verkracht te worden.”

Maar ook:

,,Ik ben met hem naar bed gegaan. Deels uit nieuwsgierigheid. Maar ook deels omdat ik dacht dat het goed zou zijn voor mijn persoonlijke ontwikkeling. Ik was een gemakkelijke prooi. Moest van mezelf dicht bij mijn gevoel blijven.”

Voor de officier van justitie doet de vermeende vrijwilligheid er niet heel erg toe. Zij ziet een heel ander verwijt.

Wilco wist vanaf het begin van de problemen van Loes. Van de moeite die ze heeft met afhankelijkheid. Met haar seksualiteit. En het aangeven van grenzen. Zij was niet tegen hem opgewassen. En werd onder de voet gelopen door de man die haar nu juist moest helpen sterker in haar schoenen te staan. Dichter bij zichzelf. Bij haar gevoel.

Loes is inmiddels nog slechter af. Ze voelt zich een voetveeg. Haar minderwaardigheidsgevoel is versterkt. Haar wantrouwen jegens mannen toegenomen.

Wilco dreigt voor tien maanden de cel in te gaan. Mag daarna wellicht twee jaar zijn werk niet meer uitoefenen.

Hij heeft nooit geweld gebruikt om zijn zin te krijgen. Wilco had voor Loes een sterker wapen in handen.

Zijn geest.