Dna is niet heilig

De doorbraak in de moordzaak rond Marianne Vaatstra heeft de discussie over een nationale dna-database weer nieuw leven in geblazen. Zestien miljoen sporen in een computer.

Enkele kanttekeningen.

Een database kan gevaarlijk zijn. Er worden fouten gemaakt. Monsters kunnen besmet raken. Of krijgen de verkeerde code.

Dna is niet zaligmakend. Uiteindelijk zegt de aanwezigheid van iemands celmateriaal in het beste geval iets over het contact tussen twee mensen of de aanwezigheid van de drager.

Maar helemaal niets over gedrag. Of tijdstip.

De zaak Marianne Vaatstra is bijzonder omdat er sprake is van meerdere sporen, waaronder een spermaspoor. Een dergelijk spoor zegt juist wel iets over strafbaar gedrag. Een in zijn soort vrij unieke zaak.

In verreweg de meeste gevallen van seksueel misbruik is dna niet nodig. Misbruik is altijd al het domein van bekenden geweest. De agressieve verkrachter in de bosjes is een zeldzaamheid. Vaak is de dader van seksueel misbruik wel bekend bij het slachtoffer.

Dna-bewijs lijkt bij uitstek een oplossing voor onopgeloste moordzaken die al jaren muur- en muurvast zitten. Maar moeten we daar een complete dna-databank voor bouwen?

De meeste moorden worden gewoon door ouderwets recherchewerk opgelost. Ongeveer tachtig procent.

Ieder jaar noteren we ongeveer 150 moorden. Een redelijk stabiele statistiek. De meeste moorden worden zonder dna opgelost.

Natuurlijk. Je zou dna ook in kunnen zetten bij andere misdrijven en overtredingen. Maar ik vraag me af of de politie genoeg capaciteit heeft om bij de vele tienduizenden woninginbraken telkens maar weer uitgebreid dna-onderzoek te gaan doen. Laat staan dat het toch al uit zijn voegen barstende NFI vervolgens aan de bak kan voor het tijdrovende onderzoek.

Bij overvallen is het gebruik van dna meer gemeengoed tegenwoordig. Maar bijna altijd omdat de verdachte al is gevonden en er zo relatief makkelijk een dna-match kan worden gevonden.

Hoe zou dat zonder verdachte gaan? Wij laten allemaal elke dag overal dna achter. Haren. Celmateriaal. Een overvallen cafetaria lijkt me een broedplaats van dergelijk materiaal. Ik zie de lange rijen verdachten al staan bij het politiebureau.

En wat doen we met al dat dna?

Betrouwbaar dna-bewijs staat of valt met een correcte verzameling en verwerking van het celmateriaal. Wat als het ene spoor wel in het dossier zit en andere sporen zijn blijven liggen? In de rechtspraak zijn de gevallen van onbetrouwbaar dna-bewijs inmiddels genoegzaam bekend.

En er is nog een gevaar. Een dossier met ‘betrouwbaar’ dna-bewijs kan al snel worden gezien als een ‘rond’ dossier. Er hoeft niet meer verder te worden gezocht. Getuigen doen er niet zo gek veel meer toe. De verdachte is de dader.

In de Vaatstra-zaak is het woord opgelost inmiddels vaker gevallen dan me lief is. Het lijkt er bijna op dat het oordeel van de rechter in deze zaak voor sommige mensen nog slechts een formaliteit is.

Maar er is meer. Nederland heeft soms een kort geheugen. Ruim een jaar geleden kwam het NFI negatief in het nieuws. De Telegraaf bracht het verhaal naar buiten dat het onderzoeksinstituut in veertien jaar tijd bijna 1700 kleine en grote fouten had gemaakt tijdens dna-onderzoek.

Ook in een breder kader zit een nationale dna-database me niet lekker. De recente gescheidenis leert ons dat de overheid nu niet zo’n beste schatbewaarder is van gegevens.

En wie garandeert mij dat een overheid over pak hem beet vijftig jaar niet een hele enge agenda heeft?

Verreweg de meeste misdrijven worden op dit moment door regulier recherchewerk opgelost. Dna speelt niet zo’n gek grote rol.

In zaken waarbij dit wel het geval is, volstaat de huidige wetgeving.

Misschien is dat wel de les van de zaak Vaatstra. De vrijwillige en zorgvuldige bijdrage van duizenden mannen zorgde hier voor een doorbraak.

Daar hebben we in de verste verte geen nationale dna- databank voor nodig gehad.

7 thoughts on “Dna is niet heilig

  1. @Inge Oevering Als ik me niet vergis werkt Prof. Dr. Peter de Knijff al jaren nauw samen met het NFI. De notie van belangenverstrengeling in dit onafhankelijke onderzoek kan in bassi niet worden uitgesloten.

    On topic: In tegenstelling tot wat Peter R de Vries suggereerde op twitter, is een nationale vingerafdrukken databank pas werkelijkheid geworden na het invoeren van het biometrisch paspoort. De opslag van enkele vingerafdrukken bestaat reeds voor DNA profielen van veroordeelden.
    Al klinkt het aantrekkelijk vanuit een opsporings standpunt, de mogelijkheden tot misbruik kunnen niet worden genegeerd. Steeds meer specifieke informatie (http://www.erasmusmc.nl/perskamer/archief/2012/3836840/?lang=en) wordt vergaard uit steeds minder DNA (http://www.nature.com/nrmicro/journal/v10/n9/full/nrmicro2857.html http://www.cell.com/abstract/S0092-8674(12)00789-1). Uiteraard is dit financieel aantrekkelijke informatie voor ziektekosten verzekeringen of life insurances. Als de AIVD of andere inlichtingen diensten willen weten wie aanwezig waren in een bepaalde ruimte, kan een simpele DNA test worden gebruikt, aangezien dit data direct gekoppeld kan worden aan de DNA databank. Natuurlijk komt dit als paranoide over, echter de mogelijkheden bestaan wel degelijk zodra de DNA databank bestaat. Moeten we de staat vertrouwen met deze gegevens? Naar mijn mening: nee. De wet behoort er te zijn om haar burgers en gasten te beschermen tegen de staat en elk ander, niet om de staat meer oncontroleerbare macht te geven.

  2. Ergens een griezelige ontwikkeling, want waar bewaakt met de grenzen van wel/geen deugdelijk DNA materiaal.

    Naast het idee dat er fouten gemaakt kunnen worden bij het afnemen van DNA materiaal en het invullen/beheren van een DNA databank, bestaat er ook nog een ander gevaar: het misbruiken van DNA gegevens en of DNA materiaal.
    Je moet er toch niet aan denken dat een dader een haar van jou en jou zakdoek neerlegt op een plaatsdelict, om zo valse DNA sporen achter te laten die ‘tot een veroordeling’ zouden kunnen leiden.

    Ook ik denk dat er toch net iets meer bewijsmateriaal nodig is om iemand ‘als dader’ te veroordelen of aan te wijzen, en dat een DNA databank veel haken en ogen met zich mee zal brengen.

  3. Een veroordeling alleen op grond van DNA-bewijs is volgens het Nederlandse recht niet mogelijk. Ook omdat wetenschappelijk is aangetoond dat DNA kan worden vervaardigd. Zie: http://www.nytimes.com/2009/08/18/science/18dna.html?scp=2&sq=dna%20crime&st=cse&_r=3&amp&
    Het DNA van het haartje in de aansteker matst naar verluid met het DNA van “andere sporen op het lichaam” van het slachtoffer. Die aansteker zou van de dader afkomstig zijn. Vreemd is dan wel dat de nu opgepakte man niet rookt en volgens buurtbewoners ook in 1999 niet rookte.
    Vreemd blijft ook dat het spoor dat speurhonden in het weiland volgden niet vanaf het lichaam van Marianne naar de weg en de achtergelaten fiets leidde, maar lopen in de richting van de achteringang van het AZC. Om onduidelijke redenen werden de honden teruggeroepen.
    Vreemd is ook dat een bebloed jasje dat daar is gevonden (en wat een duidelijk DNA-spoor zou hebben opgeleverd) na te zijn afgegeven bij de politie, is verdwenen.

Reageren mag

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s