Reken niet op het strafrecht

We zitten weer in de lift. Stijging inbraken. Meer moorden.

Ik denk dan altijd: Here we go again.

Politici reageren sneller op stijgende misdaadstatistieken dan de grond in Groningen op gasboringen. Als een ware Pavlov-reactie volgt altijd een klemmend beroep op het strafrecht.

Met nadruk op straf.

Helaas is het strafrecht te vergelijken met een benutte penalty als je al lang en breed met zestien tegen nul uit de rust komt. Je scoort, maar het helpt verwaarloosbaar weinig.

De roep om zwaardere straffen als de misdaad toch ineens weer minder grijpbaar blijkt dan gedacht is hardnekkig. En dat is raar. Al was het maar omdat het in het uitstekende boek ‘Het Staatshotel’ van criminoloog Simone van der Zee toch duidelijk staat beschreven. Met forse ondersteuning van de wetenschap.

Strafrecht werkt niet.

Ik zal u een korte samenvatting geven van het boek. Er is geen overtuigend bewijs of onderzoek voor de stelling dat gevangenisstraf een effectief middel is tegen misdaad. Er is daarentegen meer dan voldoende bewijs om overtuigend te kunnen zeggen dat het systeem zeer ineffectief is. Zelfs de onveiligheid kan vergroten.

Begrijp me niet verkeerd. Ik ben geen wetenschapper. Maar ik heb wel een aardige kijk gekregen op de motieven van de duizenden verdachten die ik langs heb zien komen. En ik zie een patroon. De zichtbare misdaad is grofweg onder te verdelen in drie categorieën, die ook nog eens naar believen in elkaar overvloeien.

De situatie. De impuls. De stoornis.

Veel ‘verdachten’ plegen een strafbaar feit omdat de situatie hen daartoe ‘dwingt’. Je krijgt ruzie in de kroeg met je barkrukgenoot en slaat van je af. Een oom gaat je vader te lijf bij de voordeur en jij verdedigt hem blind. Je lichaam schreeuwt om cocaïne of heroïne. Zo hard dat respect voor andermans eigendommen ineens niet meer zo belangrijk lijkt. Je hele leven heb je geen genegenheid gekregen en dan is daar ineens het kind waar je het wel bij denkt te krijgen.

Misdaad volgt vaak de impuls. Een ‘normale’ ruzie loopt uit de hand omdat mensen uit pure frustratie ineens ontploffen. Je bent aan het stappen, aangeschoten en verhit en iemand geeft je plotseling in de benauwende drukte van de kroeg een drukker. Dat mooie meisje kust je weliswaar hartstochtelijk, maar wil toch niet zo ver gaan als jouw enorme door alcohol of drugs opgezweepte geilheid. De kas van de club was altijd veilig in je handen, maar de schulden die je hebt willen maar niet vanzelf verdwijnen.

De impuls lijkt ver weg als je een veilig en stabiel leventje hebt. Met een keur aan vrienden en een goed inkomen. Maar vergis je niet. De impuls is sterk als alles ineens in duigen valt. Je wilt het niet. Maar je doet het toch. Met speels gemak.

En dan is daar nog de stoornis. Veel verdachten lijden in enige mate aan een psychisch probleem. Ze hebben soms nooit basale vaardigheden meegekregen waardoor ze simpel niet mee kunnen komen. Wat voor ons zo simpel lijkt, is voor hen een hele opgave. Soms lijden ze aan een gebrekkige gewetensontwikkeling of missen ze simpel de sociale handigheid om voor zichzelf een veilig netwerk te creëren.

Soms worden gewapende overvallen gepleegd omdat de overvaller niet in staat is een uitkering op een juiste manier aan te vragen of uit te laten keren.

Natuurlijk. In bijna alles zit een eigen verantwoordelijkheid. Op zeker. Maar in welke van deze categorieën is celstraf nu eigenlijk een effectief wapen om die verantwoordelijkheid af te dwingen?

In geen enkele.

De mensen die door de situatie worden gedwongen en/of handelen in een impuls, denken bij het plegen bij een misdrijf zelden tot nooit aan de celstraf die hen te wachten staat. Ze doen omdat de situatie dat vraagt. Gaan een grens over omdat ze niet meer helder kunnen denken of accepteren wazig de gevolgen omdat ze nu eenmaal hun verslaving moeten voeden.

De verdachten met een stoornis zijn vaak niet eens bij machte om oorzaak en gevolg goed helder te krijgen. Soms weten ze letterlijk het verschil niet tussen mijn en dijn. Tussen goed en slecht. En als ze het al weten dan zijn ze niet of onvolledig in staat op een normale manier te krijgen waar anderen hun hand legaal niet voor omdraaien.

Ook de preventieve werking van strafrecht is een illusie. Zelfs als we duidelijk zichtbare bewakingscamera’s ophangen slaan mensen hun slag. Of het nu in een winkel is of in het uitgaansleven.

Wij schreeuwen met zijn allen heel hard om vergelding en we blijven dat onverminderd doen. Omdat het nu eenmaal goed voelt. Maar vergeten ondertussen dat vergelding niets meer of minder is dan geïnstitutionaliseerde wraak.

We bergen ‘het kwaad’ op tussen vier muren, zonder stil te staan bij het angstig stemmende groeiproces van datzelfde kwaad in de gevangenis.

En zo spannen we steeds maar weer het paard achter de wagen.

Ik weet het. Het klinkt soft tegenwoordig. Zoals roeptoeter Joost Eerdmans zou zeggen: jaren zeventig. Maar ik blijf er bij. De drie categorieën uit deze column hebben iets heel anders nodig.

Behandeling. Begeleiding. Toezicht.

Desnoods in een gesloten kliniek. Verander de situatie en je krijgt een ander gevolg. Een junk die niet hoeft te scoren, hoeft ook niet te stelen. Controleer de impuls en het gevolg treedt niet in. Een jonge leerling die zijn woede kan beheersen, heeft een betere kans om dat later ook te kunnen. Behandel een stoornis en doe dat op tijd. Iemand die niet gek is, hoeft zich ook niet zo te gedragen.

Ik weet dat er mensen en websites zijn die deze gedachten betitelen als een gruwel. Misschien hopen zij wel heel vurig dat mijn plannetjes nooit ten uitvoer worden gebracht.

Ik kan ze bij deze uit de droom helpen. Deze plannen worden iedere dag opnieuw werkelijkheid. Rechters leggen aan de lopende band voorwaardelijke celstraffen op. Met in de proeftijd behandeling, begeleiding en toezicht. Al is het kalf dan al verdronken en behandeling vanuit een celstraf een zwakke en ineffectieve optie.

Wat nu als we die inspanningen allemaal in kunnen zetten voor het ineffectieve strafrecht er überhaupt aan te pas komt? Voor het slachtoffer is gevallen?

Wat als we verslaafden nu eens echt gaan helpen? Desnoods met gedwongen opname? Onderwijs zo inrichten dat feitelijke kennis niet meer de kurk vormt waar alles op drijft, maar effectief leven? Mensen met een stoornis eerder signaleren en ze een plek geven in de maatschappij, in plaats van ze weg te stoppen of te stigmatiseren?

Boeven en boefjes zijn vaak mensen die om uiteenlopende redenen kort of langdurig niet meer meedoen in de maatschappij. En wat doen wij? We drukken ze nog verder uit die samenleving. We benutten de penalty, maar verliezen de wedstrijd. Dempen de put niet, maar gooien er een brak hekje om.

Ondertussen honen we succesvolle initiatieven om jonge criminelen met een baan en een opleiding in het gareel te krijgen met het grootste gemak weg.

We passen de dodenweg verkeerstechnisch niet aan, maar schrijven doodleuk meer bonnen uit.
Natuurlijk. Mijn ‘oplossing’ klinkt simpel. Te simpel. De werkelijkheid is ook weerbarstiger. Ik geloof zelfs niet dat we misdaad en geweld uit kunnen bannen. Het zit veel te stevig in ons. Maar wat hebben we te verliezen als de recidive voor celgestraften anno 2013 nog steeds ruim 70% is?

Of vinden wij het simpel nobeler om voor onszelf – en de zetels – louter de gemaakte slachtoffers te helpen in plaats van nieuw leed te voorkomen?

Dit verhaal verscheen eerder op ThePostOnline

17 thoughts on “Reken niet op het strafrecht

  1. Ik ben ook niet voor zwaardere straffen, maar ik ben er wel voor dat minder mensen hun straf niet ontlopen, want straffen helpt wel.
    Dat ligt niet aan de rechtelijke macht, maar aan de opsporing en het om.
    Is er trouwens ook niet een categorie van “criminelen” die veel bewuster een misdaad begaat?

    Ohja, dat Pavlov wordt vaak te pas en te onpas gebruikt. Ook hier kan je niet spreken van een Pavlov reactie. Het is gewoon populisme of ze denken echt dat zwaarder straffen werkt.

  2. “Je hele leven heb je geen genegenheid gekregen en dan is daar ineens het kind waar je het wel bij denkt te krijgen.”
    .
    Dat ik redenen heb om juist dat uit je artikel te lichten zal velen duidelijk zijn Chris.
    Als jong volwassene niet weten wat genegenheid is, nooit geleerd hebben om je emoties ook eens te tonen, amper weten wat seksualiteit inhoud en die van jezelf al helemaal niet kennen. Nooit met lichamelijkheid leren omgaan.
    Dan zoek je genegenheid, hunkert naar lichamelijk contact en gelijktijdig ben je als de dood om “af te gaan” in een volwaardige relatie. Aan echte seksualiteit ben je dan helemaal niet toe.
    Dan lijkt een kind een veilige haven. En het lijkt een veilige haven voor dat kind. Immers, aan echte seks is helemaal nog geen behoefte. Het gaat om die genegenheid, een stukje tederheid en ja lichamelijkheid. En voor je het weet zit je over een grens. Een grens die je heel zwaar wordt aangerekend, want hoewel je helemaal niet naar echte seks op zoek was, kan een maatschappij geen andere drijfveer bedenken dan juist je seksuele lusten. Het onvermogen om daar mee om te gaan herkennen ze niet.
    .
    Het strafrecht heeft daar niet bij geholpen. Integendeel. De achterstand werd alleen maar groter. De hulp en de opgelegde behandeling richtten zich op een seksualiteit die er helemaal niet was. Het beheersbaar maken van een drang, die geen drang was.
    De resultaten dramatisch. Onbegrepen, vernederd, in een hoek getrapt waar je helemaal niet past.
    Het wil wat zeggen om door die eigen onmacht, door al die vooroordelen en foute inzichten heen te stappen en jezelf vrijwillig over te geven aan een behandeling bij behandelaars op tbs niveau.
    Voorbij aan het vermeende seksualiteits probleem en met de behandeling terug duiken in de werkelijke problemen. Het kan, maar zelfs als het lukt wil men het nog niet zien.
    .
    Niemand kan mij helpen dat verleden ongedaan te maken. Ook ik kan dat verleden voor een slachtoffer niet ongedaan maken.
    Om voorbij te komen aan mijn problemen heb ik geen hulp meer nodig. Die slag is gewonnen. Met wrok terug kijken op wat er in mijn jeugd mis ging is ook niet nodig. We weten het, we kunnen er over praten en we kunnen makkelijk verder door één deur.
    Maar als we over preventie praten, dan mag het nooit meer gebeuren dat kinderen zo onvoorbereid aan hun volwassen zijn moeten beginnen. De hetze en het onderbuik geschreeuw zorgen eigenlijk precies voor het tegendeel.
    Wat generaties lang doktertje spelen heette, maakt van kinderen nu opeens zedendelinquenten. We schieten door, schaden hun ontwikkeling en intussen verharden de delicten door jonge daders hand over hand.
    Met het strafrecht aan de kant van de onderbuik schreeuwers en een roep om steeds strenger handhaven en zwaarder straffen gaat het resultaat precies in de tegengestelde richting van wat we willen bereiken. Meer en zwaarder slachtoffers en steeds jongere daders met grovere delicten…

  3. Jammer dat in dit land gevangenisstraf overeenkomt met het verblijf in een redelijk hotel, waar geld van buiten in mag komen om binnen allerlei aankopen te kunnen doen en je zo een positie kunt kopen en het leven veraangenamen.
    Daarbij zijn de gevangenissen zo lek als een mandje en komen er drugs en andere zooi binnen.
    Voor moslims is er zelfs halal eten en zo.
    Het is zelfs al zover gekomen dat je als bejaarde beter in de gevangenis kunt zitten dan in een verpleeghuis.
    Scribent boven schijnt misdaad goed te keuren omdat de dader onaangepast zou zijn of in z’n jeugd een rood in plaats van het gewenste groene fietsje gehad heeft.
    Hij verliest uit het oog dat gevangenisstraf ook een bescherming der maatschappij is, zolang de crimineel vast zit kan hij geen criminele streken uithalen en zo.
    Het gevangenis regiem moet veel strenger; inclusief gedwongen arbeid, eventueel gehandhaafd met gepaste tucht.
    Daarbij zou de rechter ook alleen maar netto straffen uit mogen delen van gepaste duur.
    Na uitzitten der straf een goede opvang en verplichte tewerkstelling om de uitkering te ‘verdienen’; dit bv 1 jaar of tot reguliere arbeid gevonden is.

  4. Pingback: Mobbing | Jooske's Blog

  5. @Henkei,
    Laten we maar aannemen dat ik die scribent ben. Daar doe ik het wel mee.
    Maar wat een kinderachtige rotopmerking om je ervan af te maken met die onzin over dat fietsje. Maar goed, ik zal bij dat fietsje blijven:…
    Stel eens dat er (verder gelijke) rode en groene fietsjes te koop zijn en als kind mag je niet eens mee praten over die kleur. Dat gaat niet alleen met dat fietsje zo maar met alle kleinigheden: Dan kun jij je kind in de loop van zijn jeugd behoorlijk beschadigen door nooit eens stil te staan bij zijn/haar smaak, wensen etc.
    .
    Die scribent van jou is niet tegen straffen, en ook al jaren voorstander van een meer gelijke behandeling van alle gevangenen. Dat mensen daar met hun criminele geld een soort van elite kunnen zijn moest voorkomen worden. Ook je idee van een geregulierde opvang na de vrijlating kan ik me in vinden.
    Maar ondergetekende heeft ruim 20 jaar in de uitkering gezeten en is daar nu ruim vijf jaar uit. Als ik op jullie had moeten wachten zat ik nu nog zonder werk. Ik heb mijn nek uitgestoken op een manier waar jullie systemen als reclassering en reïntegratie nog nooit over hebben durven dromen.
    Maar zolang als jouw kwaliteit/inzicht in die begeleiding van jeugd naar volwassenheid de voertaal blijft, zal het opsluiten van pedofielen nooit voor veiligheid zorgen. Het is zoals Chris aangeeft, een penalty schieten bij 16-0 achterstand. En jullie kweken die mistoestanden sneller als een strafrecht ze kan vinden en opsluiten.
    .
    Jullie konden niet opvoeden. Jullie konden geen hulp bieden voor ik in de fout ging (zeker gezocht). Jullie strafrecht faalt (vrijspraak en het vonnis komt niet op mijn strafblad) en jullie verplichte behandeling faalt. Compleet!!!
    Wat er wel mogelijk is heb ik gevonden en gelukkig zijn er ook professionals die durven mee gaan in een nieuwe visie. Je noemt mij dus maar een scribent, maar ik wijs je erop dat je slechts een waslijst van jullie falen kunt aanvoeren.
    Het enige waar ik niet aan kan is dat verleden, ik kan dingen niet ongedaan maken.

  6. @De r***** rechter,
    Als Amerika nou eerst eens DNA onderzoeken gaat doen naar de doodstraffen van mensen die NOOIT meer om herziening kunnen vragen, dan krijgen we mogelijk een beter beeld van de doodstraf.

  7. @De r****** rechter,
    Het risico om onschuldigen te doden neem je wel weg door geen doodstraf toe te passen.
    En inzake die doodstraf: Als je middels een veroordeling iemand permanent uit de samenleving wilt verwijderen dan is dat preventie genoeg. Waarom moet wraak dan nog in je gedachten zijn ????
    Laat een veroordeelde de keuze tussen levenslang en de dood.
    Want is levenslang mogelijk voor velen niet gelijk aan uitzichtsloos lijden….

  8. @de r****** rechter
    Als jij vindt dat in deze wereld geen plek meer is voor iemand, dan gaat dat om jouw bescherming. Als dan de kosten voor jou belangrijker zijn dan een ander levend wezen wat je uit je omgeving wilt hebben….
    Het gevolg zal zijn dat er heel wat rechtvaardige rechters het recht op een dusdanige manier in eigen hand gaan nemen dat ze nooit meer vast komen te zitten (zie bijvoorbeeld een ex-politieman in Amerika)
    Zij hebben er een prachtige en uiterst goedkope oplossing voor dat jij NOOIT meer van wie dan ook last zult hebben

  9. “Vanzelfsprekend zorg je er in eerste instantie voor dat je nuchter en helder denkende rechters als ik benoemt, ”
    &
    “soms is kostenbesparing me meer waard dan een ander levend wezen.” (mens in dit geval)
    =
    Laten wij deze discussie liever niet voortzetten !!!

  10. Geachte reaguurders. Ik haal de ‘bijdragen’ van de rechtvaardige rechter weg. Provoceren mag. Maar wel met inhoud. De beste man mag naar GeenStijl om zijn onderbuik leeg te laten lopen. Doei

  11. Ik heb niet gescholden, niet getrolld, en mijn oprechte mening (taalkundig correct) beargumenteerd geventileerd. Als een mening die (sterk) afwijkt van de jouwe hier dus niet gewenst is weet ik op wat voor waarde de ‘ruimte voor discussie’ op jouw blog geschat moet worden.

  12. Jezelf benoemen tot te benoemen nuchter en helder denkende rechter in combinatie met een (zelf benoemd!!!) sterk afwijkende mening zou een prachtig opstapje naar dictatortje spelen kunnen zijn. Ik hou niet van censuur en zou je onzin zelf nooit verwijderd hebben, maar ik respecteer wel de beslissing van Chris volkomen.

Reageren mag

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s